Nowości,  Życie na Bałkanach

“Najdziwniejsze” Macedońskie Tradycje cz.1 (wesele, pogrzeb, imieniny…)

Dzisiaj opowiem wam o kilku macedońskich tradycjach i obyczajach, które były dla mnie wielkim zaskoczeniem, gdy pierwszy raz miałam z nimi styczność. Większość z nich do dzisiaj sprawia, że opada mi szczęka… 😀

Zdecydowałam, że podzielę ten post na części dlatego, że jest tego całe mnóstwo.

Zanim zaczniemy, chciałabym przypomnieć wam kilka faktów na temat Macedończyków.

  • Są oni niezwykle otwarci i przyjaźni.
  • Są bardzo rodzinnymi ludźmi i uwielbiają spędzać czas w towarzystwie bliskich.
  • Dużo czasu spędzają na zewnątrz, w towarzystwie innych osób.
  • Większość Macedończyków jest wyznania prawosławnego.
  • Macedonia jest krajem pełnym tradycji i w przeciwieństwie do Polaków, którzy trochę uciekają od swoich korzeni, ludzie tutaj starają się celebrować swoją kulturę i przekazują swoje tradycje kolejnym pokoleniom. (Nikogo tutaj nie osądzam, bo ja sama jestem osobą, którą takie specyficzne obyczaje, jakie opiszę wam za chwilkę poniżej, bardziej męczą niż ekscytują).
  • Muszę zaznaczyć, że Macedonia ma to do siebie, że w każdym regionie ludzie mają trochę inny sposób obchodzenia świąt, celebrowania tradycji, jest tutaj też wiele dialektów. Obyczaje, które będę wam opisywać będą z regionu, w którym obecnie mieszkam. Jednak nie różnią się one znacząco od tych z innych miejsc w Macedonii. Po prostu w zależności od regionu, w którym ktoś mieszka, jest tego mniej lub więcej.

 

Zanim przejdę do opisywania konkretnych macedońskich tradycji, chciałabym zaznaczyć coś ważnego.

Większość z opisanych przeze mnie tutaj obyczajów ma wieloletnie korzenie i powstała, kiedy na świecie żyło się zupełnie inaczej niż obecnie. Dla części z was na pewno będą one się wydawać głupie lub śmieszne, ale ludzie, kiedyś w to wierzyli i uszanujmy to 🙂

Sama nie jestem fanką tradycji, mój chłopak również więc nie zamierzamy stosować się do żadnej z tych rzeczy (głównie mowa o weselu), ale jest wiele macedońskich tradycji, które bardzo nam się podobają i zamierzamy wprowadzić je do naszego życia.

Dodam jeszcze, że obecnie w Macedonii prawie nikt nie stosuje się w 100% do opisanych przeze mnie obyczajów. Może jedynie osoby wychowane w bardzo tradycyjnej rodzinie. Głównie osoby mieszkające na wsi.  Często bywamy na weselach, dlatego że jak już wam wspomniałam, tutaj zaprasza się po kilkaset osób i szczerze mówiąc, głównie widzę, że Pary Młode wybierają sobie jakieś poszczególne elementy tych obyczajów i wprowadzają je w życie w dniu swojego ślubu.

1. Macedońskie Wesela

Znacząco różnią się od tych polskich. Przede wszystkim macedońskie wesele liczy nawet kilkuset gości. 300 osób to “normalka”.

Wszystko, co poniżej opiszę to wieloletnia macedońska tradycja i nie wszystkie z tych obyczajów są wciąż popularne i celebrowane przez nowożeńców i ich rodziny. Głównie obchodzą je tradycjonaliści, czyli osoby bardzo respektujące i kochające tradycje.

W Macedonii śluby odbywają się w soboty lub niedziele. Jednak cały proces świętowania tego wydarzenia rozpoczyna się już w środę. Tego dnia kobiety (rodzina, przyjaciółki) gromadzą się w domu Panny Młodej i wspólnie pieką chleb. W międzyczasie mają pewnego rodzaju “babski wieczór”, to znaczy śpiewają, tańczą, jedzą i ogólnie świętują nadchodzące wydarzenie.

Czwartek: Pan Młody wraz ze swoją rodziną udają się do domu “rodziny chrzestnej” Pana młodego i oficjalnie zapraszają ich na wesele. Jako podarunek ofiarują rakiję (domowej roboty alkohol) i domowy chleb.

*W Macedońskiej tradycji chrzestni nie są wybierani samodzielnie, a ten obowiązek przechodzi z pokolenia na pokolenie. To znaczy jeszcze zanim dziecko się urodzi, już wiadomo, kto będzie jego chrzestnym.

Piątek: Pan młody wraz z rodziną i świadkiem udają się do domu Pani młodej, aby oficjalnie zaprosić ją na jej własny ślub 😀 Przynoszą jako podarunek domowy chleb oraz żywego kurczaka 😀 Następnie oczywiście trwa zabawa, śpiewy, tańce, a potem odbywa się pewny symboliczny obyczaj: Pani młodej zakłada się fartuch kuchenny, ale tyłem naprzód. Na stole układa się chleb, przykrywa się go tylną częścią fartucha kuchennego, który Pani młoda ma na sobie i w tym czasie Pani młoda nie może się odwracać. Zostaje jej zadane trzy razy pytanie, czy zgadza się przyjść na ślub. Po tym, jak trzy razy powie: TAK, wszyscy zasiadają do obiadu i dalej balują 😀

Dzień ślubu: W domu Pana młodego, jego przyjaciele zgodnie z tradycją muszą ogolić mu brodę i wodę, która zostanie po goleniu, muszą umieścić w szklanej butelce. Oczywiście jest to tylko symboliczne, nikt tak naprawdę nie goli brody Pana młodego całkowicie.

W międzyczasie rodzina i przyjaciele Pana młodego świętują, bawią się, jedzą i tańczą w towarzystwie zespołu, który gra im na żywo. Zawsze też tańczy się Oro, czyli tradycyjny macedoński taniec, o którym już wielokrotnie wam wspominałam.

Następnie Pan Młody zakłada garnitur i wspólnie z gośćmi witają chrzestnego. Jest on witany muzyką i rakiją.

Kolejnym krokiem jest udanie się Pana Młodego wraz z gośćmi do domu Pani Młodej, aby oficjalnie-zabrać ją z domu rodzinnego.

*Dodam, że wszystkie te tradycje mają wieloletnie korzenie i wciąż zakładano, że Państwo Młodzi mieszkają z rodzicami i po ślubie Pani Młoda zamieszka z Panem Młodym i jego rodzicami.

Świadek jest odpowiedzialny za buty Pani Młodej 😀 Otrzymuje je rano, w dniu ślubu i ma je dostarczyć Pani Młodej.

Kiedy Pan Młody, rodzina i przyjaciele docierają do domu Pani Młodej, ta czeka w oddzielonym pokoju. Świadek musi ją “wykupić” z rąk brata, kuzyna lub jakiegoś wujka. Wygląda to tak, że przed drzwiami pokoju, w którym czeka Pani Młoda, stoi jej brat, czy kuzyn i świadek symbolicznie targuje się z nimi o rękę Pani Młodej w imieniu Pana Młodego.

Następnie, świadek wchodzi do pokoju Pani Młodej i przekazuje jej buty (wcześniej wam wspominałam, że świadek jest za nie odpowiedzialny).

Pani Młoda według tradycji mówi, że są one za duże, a wtedy świadek wkłada jakiś symboliczny pieniądz do środka i przekazuje je ponownie Pani Młodej.

Po wszystkim rodzina i przyjaciele wspólnie przez jakiś czas bawią się z Parą Młodą. Kiedy przychodzi pora na udanie się do kościoła-tato i brat Pani Młodej zabierają ją przed drzwi domu/mieszkania i ma się ona ukłonić trzykrotnie. Symbolizuje to oficjalne pożegnanie z domem rodzinnym.

Następnie goście wraz z parą młodą udają się do urzędu, kościoła i następnie do sali, w której będzie się odbywało wesele.

Nie będę opisywać samej zabawy weselnej dlatego, że wszystko zależy tutaj od upodobań Pary Młodej.

Po weselu Państwo Młodzi udają się do domu Pana Młodego, gdzie już czekają jego rodzice z butelką z wodą po goleniu (o której wspominałam wcześniej).

Pani Młoda ma za zadanie zbić butelkę, a następnie trzykrotnie ukłonić się przed nowym domem.

Często Pani Młoda dostaje w prezencie biżuterię od rodziców Pana Młodego.

Kolejnego dnia w obu domach (Pani i Pana młodego) trwają takie jakby poprawiny. Goście wspólnie imprezują z rodziną Państwa Młodych. Rodzice Pana Młodego przynoszą rodzicom Pani Młodej w prezencie żywego kurczaka ozdobionego różnymi dekoracjami.

 

2. Budowa domu

Kiedy ktoś buduje nowy dom, to w momencie, gdy “szkielet domu” zamyka się położeniem dachu, w Macedonii urządza się imprezę. To coś w stylu parapetówki, ale jednak w praktyce wygląda zupełnie inaczej.

Taka impreza zazwyczaj ma miejsce w dniu roboczym, kiedy ekipa remontowa pracuje i co ciekawe, wszystko ma miejsce na samym placu budowy.

Zazwyczaj w odwiedziny przychodzi każdy, kogo znacie. Na parterze goście jedzą, piją, bawią się, a na piętrze ekipa remontowa pracuje.

Każdy z gości przynosi dwa prezenty: jeden dla przyszłych mieszkańców danego domu, a drugi dla ekipy budowlanej. Podarunek dla tej pierwszej grupy, to zazwyczaj coś słodkiego, natomiast prezent dla ekipy budowlanej, to zazwyczaj ręcznik, czy koc.

Kiedy przychodzą goście i wręczają ekipie remontowej prezent, Ci zabierają “podarunek” na dach i wyśpiewują/wykrzykują (coś w stylu polskich weselnych przyśpiewek) błogosławieństwa dla domu. Na przykład:

  • “Niech nowym mieszkańcom żyje się tutaj szczęśliwie.”
  • “Oby w tym domu zawsze panowała radość i miłość”.

Ręczniki i koce zostają zawieszone na dachu, kominie do końca imprezy, a następnie ekipa remontowa zabiera je ze sobą.

Impreza zazwyczaj trwa cały dzień.

 

3. Pogrzeb

Przez 40 dni po pogrzebaniu zmarłego, najbliżsi co tydzień urządzają tak zwane memoriale. Są to krótkie nabożeństwa urządzane nad grobem zmarłego pod przewodnictwem księdza. Całość bardzo przypomina samą ceremonię pogrzebową.

Ciekawe w tym wszystkim jest to, że w czasie tych uroczystości, każdy z uczestników przynosi coś do jedzenia, czym później częstuje się pozostałych uczestników. Może to być coś kupionego w sklepie, ale również bardzo często ludzie sami przygotowują domowe wypieki, przynoszą owoce itp. Po memorialu wciąż przy grobie zmarłego, tradycja głosi, że każdy uczestnik powinien podzielić się z pozostałymi, tym co przygotował.

Dodatkowo zazwyczaj przyrządza się coś w dużym naczyniu, jak np. grysik, kładzie się to na “grobie” (który oczywiście jeszcze nie jest gotowy, więc zazwyczaj na kwiatach i wiązankach) i po ceremonii każdy próbuje symbolicznie ze wspólnego naczynia, własnymi sztućcami 🙂

Kolejną ciekawostką jest to, że wdowa najczęściej przez te 40 dni po śmierci męża (lub mąż w przypadku żony) nie opuszcza domu. Oczywiście nie chodzi tutaj o dosłowne wychodzenie z domu, ale o jakieś dalekie wycieczki, odwiedziny u rodziny.

4. Imieniny 

W Macedonii, w przeciwieństwie do tego, jak wygląda to w Polsce, bardziej świętuje się imieniny niż urodziny. Dodatkowo w obchodzeniu imienin ciekawe jest to, że urządza się przyjęcie w danym domu na cześć osoby, która ten dom założyła.

Na przykład, dzisiaj są imieniny Piotra, a osoba, która założyła/zbudowała dany dom, nazywa się Piotr. Wtedy w danym domu urządza się imieniny, na które zaproszeni są wszyscy bliscy i znajomi. W zależności od rodziny niektórzy przygotowują się nawet tydzień wcześniej do tego dnia.

Oczywiście, jeśli ktoś również nazywa się Piotr, ale mieszka w domu, którego założyciel miał inne imię, to bliscy składają mu życzenia, ale takie prawdziwe macedońskie imieniny obchodzi się dla założyciela domu, oraz osób o tym samym imieniu, które mieszkają w tym domu.


 

 

Na dzisiaj to tyle. Pamiętajcie, żeby patrzeć na to wszystko z przymrużeniem oka i nie brać tego aż tak na poważnie.Wszystkie te tradycje są prawdziwe, ale jeszcze raz powtórzę, że mają wieloletnie korzenie, więc nie porównujcie ich do dzisiejszych czasów.

Niedługo pojawi się kolejna część “Najdziwniejszych Macedońskich Tradycji”.

Koniecznie dajcie mi znać, co najbardziej was zaskoczyło!

 

 

 

 

 

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *